Informacja dla pacjenta i formularz świadomej zgody

Zabieg o nazwie ultrasonografia endoskopowa (w skrócie EUS), który planujemy wykonać, wymaga Pani/Pana zgody. Poniżej podajemy informacje na temat jego celu, sposobu wykonania i możliwych powikłań. Jeżeli po przeczytaniu poniższej informacji, będzie Pani/Pan mieć pytania lub wątpliwości, prosimy wyjaśnić je z lekarzem wykonującym zabieg.

W jakim celu wykonuje się ultrasonografię endoskopową (EUS)?

EUS jest endoskopowym zabiegiem diagnostycznym, który wykonuje się w celu oceny zmian chorobowych (guz, naciek, torbiel, zmiany zapalne, złogi) stwierdzonych w innych badaniach obrazowych (np. ultrasonografia, tomografia komputerowa, rezonans magnetyczny) w obrębie narządów układu pokarmowego i/lub ich otoczeniu. Wskazaniem do EUS mogą być też objawy kliniczne i/lub laboratoryjne chorób układu pokarmowego lub podwyższone ryzyko rozwoju nowotworu trzustki.

Narządy, których choroby są najczęstszym wskazaniem do EUS to trzustka, drogi żółciowe, żołądek, przełyk i dwunastnica, ale zabieg może być wykonany również z powodu chorób innych narządów jamy brzusznej, przestrzeni zaotrzewnowej lub śródpiersia.

Informacje uzyskane podczas EUS mogą być pomocne w potwierdzeniu choroby, ocenie jej zaawansowania, a w części przypadków mogą przyczynić się do jej wykluczenia. W trakcie EUS można wykonać biopsję stwierdzanych zmian i pobrać materiał do badania patomorfologicznego (cytologicznego i/lub histologicznego) w celu określenia, czy zmiana ma charakter nowotworowy i określenia typu nowotworu.

W jaki sposób zostanie przeprowadzony zabieg EUS?

Przed zabiegiem

Do wykonania zabiegu potrzebne będzie badanie EKG i następujące badania krwi: grupa krwi (oryginał wyniku badania), morfologia krwi, sód, potas, mocznik, czas/wskaźnik protrombinowy i INR oraz czas kaolinowo-kefalinowy (APTT). Wymienione badania, poza grupą krwi, są ważne przez dwa tygodnie od dnia ich wykonania. U osób z chorobami tarczycy potrzebny jest aktualny wynik TSH.

Ponieważ podczas EUS często wykonuje się biopsję stwierdzanych zmian, przed zabiegiem konieczne jest czasowe odstawianie większości leków wpływających na krzepniecie krwi (leki przeciwkrzepliwe i przeciwpłytkowe). Leki te można odstawić tylko po konsultacji lekarzem i zgodnie z jego zalecaniami. Prosimy poinformować lekarza, że zabieg EUS i biopsję można wykonać u osób przyjmujących heparyną drobnocząsteczkową w dawce profilaktycznej oraz u osób leczonych preparatami kwasu acetylosalicylowego (aspiryna) w dawce kardiologicznej. Jeżeli aspirynę można bezpiecznie odstawić na 7 dni przed zabiegiem, to lepiej tak zrobić.

W ciągu 6 godzin przed zabiegiem EUS należy wstrzymać się od jedzenia i picia.

W dniu zabiegu należy normalnie przyjmować stosowane leki, z wyjątkiem leków obniżających stężenie cukru stosowanych w leczeniu cukrzycy oraz omówionych powyżej leków wpływających na krzepnięcie krwi.

W trakcie zabiegu

Zabieg EUS wykonywany jest w znieczuleniu dożylnym prowadzonym przez lekarza anestezjologa, na które wymagana jest oddzielna zgoda. Ze względu na konieczność dożylnego podawania leków, przed zabiegiem zakładana jest do żyły obwodowej jednorazowa kaniula, tzw. wenflon. Przed zabiegiem z jamy ustnej muszą być wyjęte wszystkie nieprzytwierdzone na stałe elementy, jak protezy zębowe, kolczyki.

Zabieg EUS wykonuje się specjalnym giętkim endoskopem (echoendoskop) o średnicy 12.5-14.5 mm, na którego końcu znajduje się niewielka głowica ultrasonograficzna oraz kamera przekazująca obraz endoskopowy. Echoendoskop wprowadza się pod kontrolą obrazu endoskopowego przez założony wcześniej ustnik do jamy ustnej i gardła, a następnie do wnętrza przewodu pokarmowego. Po umieszczeniu aparatu w odpowiednim miejscu w przełyku, żołądku lub dwunastnicy, wykonuję się ocenę ultrasonograficzną leżących w sąsiedztwie (w zasięgu kilku centymetrów od głowicy EUS) narządów i struktur anatomicznych będących przedmiotem badania.

Jeżeli w trakcie EUS lekarz stwierdzi zmiany takie jak guz, naciek, torbiel, powiększone węzły chłonne, może uznać, że wskazane jest wykonanie ich biopsji i pobrania materiału do badania patomorfologicznego (cytologicznego i/lub histopatologicznego) lub innych badań.

Biopsje wykonuje się przy pomocy jednorazowej metalowej igły o grubości od 0.5 do 1.1 mm, którą wprowadza się przez kanał we wnętrzu echoendoskopu, a następnie wkłuwa przez ścianę przełyku, żołądka lub dwunastnicy do wnętrza zmiany i pobiera z niej niewielką ilość tkanki do badań patomorfologicznych. W części przypadków, z torbieli lub innych zmian wypełnionych płynem, pobiera się płyn do badań biochemicznych, badania markerów nowotworowych lub badań mikrobiologicznych. W trakcie zabiegu wykonuje się jedno lub kilka (najczęściej 2 do 4) nakłuć tej samej zmiany. W części przepadków nakłuwa się więcej niż jedną zmianę (np. powiększone węzły chłonne i guz trzustki). Pozycja końcówki igły w trakcie nakłucia jest kontrolowana na obrazie ultrasonograficznym.

Po zabiegu

Jeżeli nie wykonano biopsji pacjent jest obserwowany w szpitalu przez około dwie godziny a następnie, jeżeli czuje się dobrze, może udać się do domu pod opieką osoby dorosłej. Jeżeli wykonano biopsję, osoba badana pozostaje w szpitalu do następnego dnia. W ciągu 24 godzin po znieczuleniu do zabiegu nie należy prowadzić pojazdów mechanicznych, wykonywać niebezpiecznych prac, pić alkoholu ani podejmować decyzji prawnych.

W większości przypadków wynik badania patomorfologicznego jest gotowy do odbioru po 2 tygodniach.

Możliwe powikłania zabiegu

Zabiegi EUS i biopsji pod kontrolą EUS wykonywane są od wielu lat. Na podstawie zgromadzonego dużego doświadczenia uważane są za bezpieczne. Mimo to, tak jak każdy zabieg medyczny, obarczone są ryzykiem zdarzeń niepożądanych (powikłań).

Powikłania związane z EUS bez biopsji zdarzają się z czystością 0,1% (raz na tysiąc zabiegów). Są to działania niepożądane podawanych leków (w tym reakcje uczuleniowe), powikłania związane ze współistniejącymi chorobami układu sercowo-naczyniowego oraz perforacja (przedziurawienie) ściany przewodu pokarmowego. W ciągu doby od zabiegu może być odczuwalny ból gardła.

Powikłania biopsji igłowej pod kontrolą EUS są według statystyk zdarzają się z częstością około 1,2% (raz na 80 zabiegów) po nakłuciach zmian litych i nieznacznie częściej po nakłuciach zmian płynowych (torbieli). Najczęściej występujące powikłania biopsji to przemijające bóle brzucha, ostre zapalenie trzustki, najczęściej o lekkim przebiegu (po biopsji zmian w trzustce), krwawienie do światła przewodu pokarmowego lub do jamy brzusznej, zakażenie miejscowe lub ogólnoustrojowe. W części przypadków powikłania mogą być poważne, a ich konsekwencją może być pobyt w szpitalu, badania diagnostyczne, leczenie lekami przeciwbólowymi, antybiotykami, przetoczenia krwi, leczenie endoskopowe lub operacyjne. W literaturze medycznej opisano pojedyncze przypadki zgonu związanego z powikłaniami biopsji igłowej pod kontrolą EUS.

Echoendosokop nie jest sprzętem jednorazowym, ale po każdym badaniu podlega czyszczeniu i dezynfekcji wysokiego poziomu, co zapewnia wymagany poziom zabezpieczenia przed przeniesieniem zakażenia.

Interpretacja wyniku EUS

EUS i biopsją pod kontrolą EUS są metodami dokładnymi, jednak nie we wszystkich przypadkach pozwalają na potwierdzenie choroby lub jej wykluczenie. Wyniki EUS i biopsji zawsze powinny być interpretowane wraz z obrazem klinicznym i wynikami innych badań.

Z wynikiem EUS i wynikiem badania patomorfologicznego należy zgłosić się do lekarza, który kierował Panią/Pana na zabieg.