22 120 20 37
Endometrioza to choroba, z którą zmaga się nawet 6–15% miesiączkujących pacjentek w różnym wieku. Schorzenie nie jest łatwe do zdiagnozowania, a przewlekły ból będący charakterystycznym objawem utrudnia codzienne funkcjonowanie i obniża jakość życia, stąd niezwykle ważne jest wczesne zdiagnozowanie choroby i rozpoczęcie leczenia.
Co to jest endometrioza?
Endometrioza to występowanie komórek błony śluzowej macicy są obecne poza prawidłowym miejscem swojego występowania. Ogniska endometriozy uaktywniają się pod wpływem hormonów zgodnie z cyklem miesiączkowym tak jak reaguje błona ślkuzowa macicy. Objawy zależen są od lokalizacji ognisk endometriozy, mogą być związane z zaburzeniami wypróżnień, bólem w trakcie mikcji, czy przewlekłym bóem miednicy mniejszej związanym z licznymi zrostami spowodowanymi chorobą, które mogą też powodować niepłodność.
Endometrium, czyli błona śluzowa jamy macicy jest tkanką hormonalnie aktywną w zależności od fazy cyklku miesiączkowego. Estrogeny stymulują wzrost blony śluzowej macicy umożliwiający później implantację zarodka.
Endometrium nie powinno występować poza macicą. Jeśli jednak komórki endometrium znajdą się w innych obszarach ciała kobiety, są to przypadki endometriozy. Szacuje się, że z endometriozą może się zmagać nawet 6–15% kobiet w wieku rozrodczym, przy czym choroba nie dotyczy wyłącznie pacjentek miesiączkujących.
Mechanizm przebiegu endometriozy
W przebiegu endometriozy komórki endometrium znajdują się w obszarach innych niż naturalne miejsce ich występowania. Najczęściej ogniska endometriozy rozwijają się na powierzchni jajników, w jajowodach lub więzadłach macicy, a także na zewnętrznej powierzchni macicy. Zdarza się również, że ogniska endometriozy są bardziej oddalone – mogą być zlokalizowane np. w pochwie, szyjce macicy, a nawet w pęcherzu moczowym i nie tylko. Mimo innych lokalizacji wciąż podlegają one regulacji hormonalnej, co w konsekwencji będzie skutkować tym, że tkanki endometrium będą zmieniały swoją grubość wraz ze zmianami stężenia żeńskich hormonów płciowych. Z uwagi na to, że w związku z inną lokalizacją zwykle nie jest możliwe ich wydalenie jak przy miesiączce, ich nagromadzenie może przyczynić się do miejscowych stanów zapalnych i różnego typu dolegliwości u pacjentki.
Najczęstsze objawy endometriozy – jakie objawy powinny zaniepokoić?
Warto wiedzieć, jak wykryć endometriozę i na jakie objawy endometriozy szczególnie zwrócić uwagę.
Do najczęściej występujących symptomów endometriozy można zaliczyć:
- bolesne miesiączkowanie (dysmenorrhea),
- okołomiesiączkowe dolegliwości bólowe podbrzusza,
- przewlekły ból miednicy,
- nasilony PMS (nasilony zespół napięcia przedmiesiączkowego),
- dolegliwości bólowe różnychczęści ciała,
- ból przy oddawaniu moczu czy stolca,
- bolesne oddawanie stolca
- bolesne stosunki seksualne (dyspareunia),
- plamienia kontaktowe,
- obfite miesiączki,
- nieregularne cykle miesiączkowe.
Choroba może odpowiadać również za dolegliwości pozornie niepowiązane, w tym zmęczenie, brak energii, drętwienie nóg, wzdęcia, dolegliwości ze strony układu moczowego czy pokarmowego. Endometrioza może być również powodem niepłodnościprzyczyniać się również do niepłodności, poza tym może się stać u kobiety przyczyną poronienia.
Rodzaje i umiejscowienie endometriozy
Można wyróżnić różne typy endometriozy, w tym:
- endometriozę jajnika
- endometriozę otrzewnową
- endometriozę głęboko naciekającą (DIE),
- endometriozę jelitową,
- endometriozę pęcherza moczowego.
Zależnie od tego, jak duże i rozległe są ogniska endometriozy, można wyróżnić cztery stopnie jej zaawansowania, w tym:
- minimalny,
- łagodny,
- umiarkowany,
- ciężki.
Przy stopniu minimalnym pojawiają się niewielkie ogniska endometriozy i niewielkie zrosty, przy stopniu łagodnym ogniska endometriozy pojawiają się razem z torbielami endometrialnymi, przy stopniu umiarkowanym są obecne zrosty w obrębie jajników, jajowodów oraz więzadeł krzyżowo-macicznych, natomiast przy stopniu ciężkim pojawiają się liczne zrosty, które mogą się przyczynić m.in. do utraty ruchomości macicy.
Diagnostyka endometriozy – jak lekarz stawia rozpoznanie?
Diagnostyka endometriozy nie jest łatwa. Kobieta, która cierpi z powodu przewlekłego bóly brzucha zwykle udaje się do wielu specjalistów, stąd diagnostyka się wydłuża. Bardzo często jednym z ostatnich lekrzy jest ginekolog.
W przypadku podejrzenia endometriozy należy zgłosić się do lekarza, najlepiej specjalizującego się w leczeniu endometriozy, który zajmie się ustaleniem przyczyny dolegliwości opisywanych przez pacjentkę.
Wywiad lekarski w diagnostyce endometriozy – jak się przygotować do rozmowy z lekarzem?
Co zrobić, jeśli podejrzewasz, że przyczyną Twoich dolegliwości może być endometrioza? Diagnostyka rozpoczyna się od wizyty u lekarza, który przeprowadzi z pacjentką wnikliwy wywiad lekarski. W wywiadzie należy opisać lekarzowi szczegółowo wszystkie obserwowane objawy endometriozy. Pacjentka powinna skupić się jednak nie tylko na obserwowanych przez siebie dolegliwościach, ale również na innych kluczowych kwestiach, które mogą pomóc w rozpoznaniu endometriozy. W czasie wywiadu dobrze poinformować lekarza o ewentualnym występowaniu przypadków zdiagnozowanej endometriozy w najbliższej rodzinie, a także opisać dotychczasowe leczenie i jego efekty oraz skutki uboczne, poinformować o planach związanych z macierzyństwem, a dodatkowo o chorobach współwystępujących.
Badanie ginekologiczne i USG w diagnostyce endometriozy
Po wnikliwym wywiadzie medycznym lekarz wykonuje badanie ginekologiczne we wzierniku oraz dwuręczne.
Jednym z ważnych badań w diagnostyce endometriozy jest USG narządów rodnych, które może pomóc wykryć charakterystyczne dla choroby zmiany.
Rozpoznanie endometriozy
W rozpoznawaniu endometriozy wykorzystuje się technikę operacyjną, jaką jest laparoskopia diagnostyczna. W trakcie laparoskopii ginekolog pobiera komórki z ogniska endometriozy do badania histopatologicznego, co ma na celu potwierdzenie obecności zmian endometrialnych oraz określenie stopnia zaawansowania endometriozy.
Inne badania wykorzystywane w diagnostyce endometriozy
Jednym z badań wykorzystywanych w diagnostyce endometriozy jest też oznaczenie poziomu markera CA-125. Poziom tego markera przekracza normę między innymi u pacjentek z aktywnymi ogniskami endometriozy. Należy podkreślić jednak, że poziom przekraczający normę występuje też w przypadku choroby nowotworowej, zatem nie jest to marker swoisty dla endometriozy i sam jego podwyższony poziom jest niewystarczający do zdiagnozowania choroby.
W rozpoznawaniu endometriozy znajduje zastosowanie również rezonans magnetyczny (MRI), dzięki któremu jest możliwe określenie stopnia zaawansowania choroby, obecności zrostów i głębokości nacieków choroby. Najważniejszym wskazaniem do przeprowadzenia badania MRI są pojawiające się u pacjentek objawy w postaci przewlekłego bólu miednicy, który nasilają się podczas miesiączki.
Nowoczesnym badaniem wykorzystywanym w diagnostyce endometriozy jest też test na endometriozę EndoRNA qRT-PCR. Badanie polega na pobraniu biopsji z jamy macicy, a w próbcei oznaczeniu poziomu ekspresji genu kodującego białko fukozylotransferazę 4. Podwyższona ekspresja wspomnianego genu może się wiązać z występowaniem u pacjentki endometriozy.
Endometrioza w liczbach i mitach
Mitem jest, że utrudniający normalne funkcjonowanie ból miesiączkowy to normalna sprawa. Należy mieć na uwadze, że ból miesiączkowy, zwłaszcza silny, może wymagać konsultacji z lekarzem.
Jednym z najważniejszych wskazań do konsultacji z lekarzem jest przewlekły ból, który utrzymuje się przez kilka dni lub przez cały okres krwawienia miesiączkowego oraz obecność dodatkowych objawów w postaci obfitych krwawień, bólu urzymującego się bez względu na fazę cyklu miesiączkowego, ból przy wypróżnieniach, ból w trakcie oddawania moczu, trudności w zajściu w ciążę gorączki, nudności czy też zawrotów głowy. Jeśli u kobiety występuje silny ból miesiączkowy, a endometrioza wcześniej nie została zdiagnozowana, konieczna będzie wizyta u specjalisty, który na podstawie przeprowadzonego wywiadu i odpowiednich badań potwierdzi lub wykluczy obecność choroby.
Błędne jest również stwierdzenie, że endometrioza dotyka tylko kobiet w wieku rozrodczym. Chociaż opisywana choroba najczęściej występuje w wieku rozrodczy jest obecna u kobiet w innym wieku, w tym u młodych dziewcząt w okresie dojrzewania oraz u kobiet po menopauzie.
Statystycznie endometrioza może dotyczyć nawet 6–15% ogólnej populacji kobiet w wieku rozrodczym, a w Polsce choroba może dotyczy nawet 3 milionów Polek. Niestety u 30–50% pacjentek choroba może prowadzić do problemów z płodnością. Najważniejsze, by diagnostyka została przeprowadzona w możliwie najszerszym zakresie, a wtedy możliwa jest kwalifikacja dostępne obecnie opcje, w tym leczenie farmakologiczne i chirurgiczne, mogą znacznie poprawić komfort życia kobiety.
FAQ – Najczęściej zadawane pytania
Co to jest endometrioza?
Endometrioza to przewlekła choroba, w której tkanka podobna do endometrium (błony śluzowej jamy macicy) poajwia się poza jamą macicy. rozrasta się poza nią, co przyczynia się do silnego bólu podbrzusza, miednicy i pleców, a także problemów z cyklem miesiączkowym. Choroba może się też stać przyczyną problemów z płodnością.
Jakie są przyczyny endometriozy?
Przyczyny endometriozy nie zostały do końca poznane. Najpopularniejsza hipoteza mówi o tzw. menstruacji wstecznej, kiedy to dochodzi do cofania się krwi miesiączkowej przez jajowody bezpośrednio do jamy otrzewnej. Inna hipoteza, metaplazja komórkowa, mówi o samoczynnych zmianach czynnościowych oraz morfologicznych komórek. Mówi się też, że nie bez znaczenia są predyspozycje genetyczne, zaburzenia układu immunologicznego oraz czynniki środowiskowe.
Czy codzienna dieta wpływa na endometriozę?
Wprawdzie dieta nie jest metodą leczenia endometriozy, jednak zdrowe odżywianie może się okazać pomocne w łagodzeniu jej objawów. Szczególnie wskazana jest dieta przeciwzapalna zawierająca produkty bogate w kwasy tłuszczowe omega-3, błonnik oraz zielone warzywa i owoce jagodowe.
Czy endometrioza jest chorobą uleczalną?
Endometrioza nie jest chorobą uleczalną, jednak dzięki wdrożeniu odpowiednich metod leczenia można łagodzić jej objawy. Szczególne znaczenie w poprawie jakości życia pacjentek zmagających się z endometriozą ma leczenie farmakologiczne oraz chirurgiczne połączone ze zmianami w diecie i stylu życia, a także wsparcie psychologiczne, społeczne i rodzinne.
Jeśli niepokoją Cię objawy w postaci silnego bólu miesiączkowego, bólu w okolicy brzucha lub miednicy, bolesnych stosunków płciowych, problemów z płodnością czy krwawień międzymiesiączkowych, nie zwlekaj i zgłoś się do specjalisty.
W szpitalu św. Elżbiety przeprowadzamy specjalistyczne badania mające na celu rozpoznanie endometriozy, a także zajmujemy się jej leczeniem. Umów się na wizytę do specjalisty!
Bibliografia:
- https://www.ptgin.pl/sites/scm/files/2023-10/Rekomendacje%20ENDOMETRIOZA%2023.10.2023.png__1.pdf[dostęp online 08.2025],
- https://www.nhs.uk/conditions/endometriosis/[dostęp online 08.2025],
- https://www.mp.pl/pacjent/ginekologia/choroby/88290,endometrioza[dostęp online 08.2025],
- https://apcz.umk.pl/JEHS/article/view/42238/34792[dostęp online 08.2025],
- https://en.wikipedia.org/wiki/Endometriosis[dostęp online 08.2025].
