Leczenie endometriozy – co należy wiedzieć?

Leczenie endometriozy (farmakologiczne lub chirurgiczne) dobiera się do stopnia jej zaawansowania oraz ogólnej kondycji pacjentki. Do leczenia endometriozy należy podejść holistycznie – nie bez znaczenia jest zatem dbanie o dobrostan psychiczny pacjentki.

Wybór metody leczenia (leki na endometriozę czy leczenie chirurgiczne) podejmowany jest zawsze indywidualnie, z uwzględnieniem zgłaszanych przez pacjentkę dolegliwości, jej planów ciążowych, chorób towarzyszących, a także reakcji jej organizmu na dotychczasowe leczenie (efekty i działania niepożądane).

Leczenie farmakologiczne – leki a endometrioza

W przypadku endometriozy znajduje zastosowanie leczenie farmakologiczne, które ma na celu przede wszystkim złagodzenie dolegliwości bólowych, z którymi zmaga się pacjentka, a także ograniczenie stanu zapalnego. Stosuje się również preparaty hormonalne, które mają za zadanie hamowanie rozwoju choroby oraz ograniczanie dokuczliwości jej objawów.

Wybór odpowiedniego środka farmakologicznego zależy od indywidualnej skuteczności u danej pacjentki, jej preferencji (np. planowana ciąża) czy działań niepożądanych. Należy mieć jednocześnie na uwadze, że leczenie farmakologiczne może nie tylko eliminować lub ograniczać ból, ale też zmniejszać ryzyko tworzenia się nowych ognisk zrostów czy torbieli. Niestety terapia farmakologiczna nie wpływa na istniejące już ogniska czy zrosty, poza tym nie poprawia płodności pacjentki.

Terapia hormonalna – endometrioza

Najczęściej na początku terapii choroby wdrażana jest właśnie terapia hormonalna. Endometrioza należy bowiem do schorzeń hormonalnych. W tym przypadku stosuje się m.in. hormonalne środki antykoncepcyjne, które redukują produkcję hormonów, zapobiegając owulacji. 

Objawowe leczenie endometriozy

W objawowym leczeniu endometriozy stosuje się niesteroidowe leki przeciwzapalne, które nie tylko działają przeciwbólowo, ale jednocześnie mają właściwości przeciwzapalne. Najczęściej leki te stosuje się w terapii łączonej wraz z terapią hormonalną.

Leczenie chirurgiczne – kiedy i jak?

Jakie są wskazania do leczenia chirurgicznego endometriozy? 

Wskazaniem do leczenia operacyjnego jest zła tolerancja pacjentki na leczenie farmakologiczne lub brak reakcji na tą terapię. Podstawową techniką leczenia chirurgicznego endometriozy jest chirurgia małoinwazyjna, czyli laaproskopia i chirurgia robotyczna. 

W przypadku pacjentek planujących ciążę leczenie chirurgiczne polega na dokładnym wycięciu ognisk endometriozy z pozostawieniem macica z jajnikami i jajowodami. 

Skuteczność leczenia chirurgicznego jest wysoka. Pozwala zredukować objawy choroby u 50–80% pacjentek. Bardzo ważne jest, aby do leczenia chirurgicznego endometriozy wybrać specjalistyczny ośrodek, który zapewni pacjentce nie tylko pogłębioną diagnostykę, ale też dostęp do nowoczesnych, zaawansowanych technik operacyjnych, a także kompleksową opiekę pooperacyjną.

Endometrioza a płodność – szanse na ciążę i wsparcie

Niestety endometrioza jest chorobą, która nie tylko negatywnie wpływa na jakość życia pacjentki, ale również może mieć poważne powikłania, w tym powodować niepłodność. 

Każda kobieta z podejrzeniem endometriozy planująca zajście w ciążę powinna zgłosić się pilnie do specjalisty ginekologa, który zajmie się właściwym leczeniem tego schorzenia. Dane wskazują, że u kobiet zmagających się z niepłodnością, endometrioza występuje u około 20–35%, a zgodnie z niektórymi źródłami wręcz u ponad 50% pacjentek. Inne badania wskazują natomiast, że około 30–50% kobiet z rozpoznaną endometriozą ma problem z leczeniem niepłodności.

Jak endometrioza wpływa na płodność? 

Zaawansowanej endometriozie towarzyszą zrosty oraz stan zapalny, co wpływa na niepłodność. Leczenie hormonalne blokuje jajeczkowanie, co niemal całkowicie blokuje płodność na czas terapii. Laparoskopowe leczenie chirurgiczne u niepłodnych kobiet z endometriozą minimalną i łagodną może natomiast zwiększyć szanse na zajście w ciążę.

Czy możliwe jest zajście w ciążę z rozpoznaniem endometriozy?

Endometrioza nie  wyklucza możliwości zajścia w ciążę. Statystycznie u nieco ponad 50% kobiet z endometriozą ciąża pijawi sie bez naszej pomocy. Poza skrajnie zaawansowanymi przypadkami endometriozy jelitowej bądź moczowodowej, zalecamy aby kobieta podjęła prokreacje bez zbędnych badań bądź interwencji medycznych. Dopiero po niecałym roku niepowodzeń, rozpoczynamy diagnostykę niepłodności i wdrażamy odpowiednie postępowanie lecznicze. W niektórych przypadkach wskazany będzie zabieg operacyjny, w innych procedurą in vitro (IVF).  Ta ostatnia jest szczególnie wskazana u pacjentek w wieku powyżej 35 lat z zaawansowaną endometriozą (stopień III i IV) lub źle rokujących (niski indeks EFI), warto rozważyć leczenie metodą zapłodnienia pozaustrojowego (IVF). Metoda polega na połączeniu komórki jajowej z plemnikiem w warunkach laboratoryjnych. Warto w tym miejscu podkreślić, by nie odwlekać wizyty w klinice, ponieważ wraz z wiekiem pacjentki spada skuteczność in vitro.

Dieta i styl życia – jak wspierać organizm na co dzień?

Dieta i styl życia są niezwykle istotnym elementem w leczeniu endometriozy.

Dieta w endometriozie powinna być przede wszystkim dietą przeciwzapalną. Warto postawić na żywność bogatą w polifenole, kwasy omega-3, a także witaminy i minerały. Na talerzu jak najczęściej powinny gościć zielone warzywa, owoce jagodowe, a także ryby, nasiona i orzechy oraz produkty pełnoziarniste. W przypadku obfitych miesiączek, deita powinna uwzględniac szczególnie produkty bogate w żelazo, w tym szpinak, brokuły czy pestki dyni. Jednocześnie ważne jest, aby ograniczyć spożycie pewnych produktów lub całkiem wyeliminować je ze swojej diety, szczególnie czerwonego mięsa oraz soi, a także przetworzonej żywności, alkoholu, cukru, produktów o wysokiej zawartości tłuszczów trans oraz kawy.

Niebagatelne znaczenie ma również aktywność fizyczna, która pomaga walczyć ze stresem i napięciem emocjonalnym, wpływając jednocześnie korzystnie na samopoczucie. W przypadku stresującego trybu życia z pewnością pomogą również techniki radzenia sobie ze stresem, w tym medytacja lub joga.

Psychologiczne aspekty życia z endometriozą

Endometrioza należy do chorób bardzo mocno odbijających się na jakości życia, rzutując nie tylko na sferę fizyczną, ale i psychiczną pacjentki. Życie w przewlekłym bólu, zmęczeniu i stresie może się odbijać na psychice, powodując frustrację, poczucie bezsilności, a nawet lęk i depresję. Bardzo ważne w kontekście poprawy codziennego funkcjonowania i jakości życia pacjentek z endometriozą jest zatem nie tylko leczenie endometriozy, dieta czy styl życia, ale również wsparcie psychologiczne, społeczne i rodzinne. Do choroby i walki z nią należy podejść zatem holistycznie.

Terapia psychologiczna może wskazać pacjentce, jak żyć z endometriozą i jak poprawić jakość swojej codzienności w chorobie. Pomocne może się również okazać dołączenie do grup wsparcia, a także szukanie wsparcia u najbliższych, czyli u rodziny i partnera. Przy stresie i nadmiernym napięciu emocjonalnym warto rozważyć priorytety życiowe i „odpuścić” w niektórych kwestiach, zwłaszcza gdy choroba mocniej daje się we znaki. Pomocne będą zapewne też ćwiczenia oddechowe, medytacja, joga lub inne techniki relaksacyjne.